Erfrecht en de transnationale problematiek

De globalisering heeft het erfrecht ingrijpend veranderd. Steeds meer Europese burgers wonen een deel van hun leven in Brazilië, investeren in onroerend goed in verschillende landen en vormen gezinnen in een multinationale context.

Wanneer een overlijden plaatsvindt, rijst onmiddellijk een beslissende juridische vraag:

Welk land is bevoegd om de nalatenschap te behandelen?
Welk recht zal worden toegepast?
Hoe kunnen erfgenamen en partners die in het onroerend goed wonen juridisch worden beschermd?

In dit artikel presenteren wij veelvoorkomende juridische situaties waarmee Nederlanders, Belgen en buitenlandse personen met internationaal vermogen worden geconfronteerd, met praktische oplossingen en een solide wettelijke basis.

Het kernpunt: Bevoegdheid ≠ Toepasselijk recht

Bij internationale nalatenschappen is het essentieel om een duidelijk onderscheid te maken tussen:

• Rechtsmacht / jurisdictie: welke rechtbank bevoegd is om de erfrechtelijke procedure (inventarisatie en afwikkeling) te voeren;

• Toepasselijk recht: welk nationaal recht bepaalt wie erfgenaam is en in welke verhouding de nalatenschap wordt verdeeld.

Fundamentele regels onder Braziliaans internationaal privaatrecht

In Brazilië zijn twee bepalingen van doorslaggevend belang:

1. Het recht van de laatste woonplaats van de overledene (LINDB, art. 10)

De erfopvolging wordt beheerst door het recht van het land waar de overledene zijn laatste domicilie had:

“De erfopvolging bij overlijden wordt beheerst door het recht van het land waar de overledene woonplaats had, ongeacht de aard en de ligging van de goederen.”
(LINDB, art. 10)

Dit beginsel wordt ruim toegepast in nalatenschappen waarbij Europa en Brazilië betrokken zijn, zoals bevestigd in internationale juridische adviezen opgesteld door ons kantoor.(Juridisch advies aan rechtbanken en advocatenkantoren.)

2. Exclusieve bevoegdheid van Brazilië bij goederen gelegen op Braziliaans grondgebied (CPC, art. 23)

Het Braziliaanse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bepaalt:

De Braziliaanse rechterlijke autoriteiten zijn exclusief bevoegd, met uitsluiting van iedere andere jurisdictie, om erfrechtelijke procedures te behandelen wanneer zich goederen in Brazilië bevinden.(CPC, art. 23, II). Met andere woorden:

Onroerend goed in Brazilië vereist een inventarisprocedure in Brazilië, zelfs wanneer de overledene een Europese nationaliteit had.

(Juridisch Advies NL.)

CASUS 1 — Nederlander overleden in Brazilië met onroerend goed in Nederland

Situatie

Een Nederlandse burger woonde de laatste jaren van zijn leven in Brazilië en is op Braziliaans grondgebied overleden.

Hij bezat:

• een woning in Nederland, en

• Europese banktegoeden.

Juridische vraag

Welke staat is bevoegd om de nalatenschap te behandelen: Brazilië of Nederland?

Praktische oplossing

Brazilië is bevoegd om de hoofdprocedure van de nalatenschap af te wikkelen, aangezien Brazilië het laatste domicilie van de overledene was.

Echter, het onroerend goed dat zich in Nederland bevindt, vereist afzonderlijke regularisatie bij de Nederlandse autoriteiten.

De rechtspraak erkent dat:

• de rechtbank van de plaats waar het goed is gelegen territoriaal bevoegd is voor de afwikkeling van dat specifieke onroerend goed,

terwijl het toepasselijke erfrecht alsnog dat van het domicilie van de overledene kan zijn.

Dit scenario werd uitvoerig geanalyseerd in een internationaal juridisch advies opgesteld door ons kantoor.(Juridisch Advies_NL.)

Aanbeveling: gelijktijdige opening van een erfrechtelijke procedure in Brazilië en notariële regularisatie in Nederland.

CASUS 2 — Nederlander overleden in Nederland met appartement in Brazilië bewoond door Braziliaanse partner

Situatie

Een Nederlandse burger is overleden in zijn land van herkomst, Nederland, en liet na:

• een appartement in São Paulo (Brazilië),

• een Braziliaanse partner die het onroerend goed bewoont,

• erfgenamen die in Nederland juridisch zijn erkend.

Centrale juridische vraag

Heeft de partner rechten?
En welke autoriteit beslist hierover?

Bevoegdheid en toepasselijk recht

De erfopvolging wordt in beginsel beheerst door het Nederlandse erfrecht, aangezien het laatste domicilie van de overledene zich in Nederland bevond.

Echter, het appartement gelegen in Brazilië vereist een verplichte Braziliaanse inventarisprocedure, aangezien het goed zich op Braziliaans grondgebied bevindt, waardoor de exclusieve bevoegdheid van Brazilië wordt geactiveerd:

Braziliaans Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (CPC), art. 23

Rechten van de langstlevende partner

Afhankelijk van de concrete feiten en het bewijs kan de Braziliaanse partner aanspraak maken op:

• erkenning van een duurzame samenwoning (união estável),

• een zakelijk woonrecht (direito real de habitação),

• bescherming van bezit en huisvesting,

• erfrechtelijke onderhoudsaanspraken (alimentos sucessórios).

Deze situatie komt zeer frequent voor bij buitenlandse eigendommen in Brazilië, met name in het Noordoosten van het land.

Ons kantoor treedt regelmatig op in soortgelijke internationale nalatenschapsprocedures met goederen in Brazilië.

CASUS 3 — Belg overleden in België met goederen in Brazilië en erfgenamen in verschillende landen

Situatie

Een Belgische burger is overleden in België en liet na:

• een appartement in Brazilië,

• onroerend goed in België,

• een zoon die in Brazilië juridisch is erkend,

• een broer woonachtig in België,

• geen levende ouders (geen ascendenten).

Juridische vraag

Wie erft: de zoon of de broer?

Toepasselijk Belgisch erfrecht

Volgens het Belgisch Burgerlijk Wetboek geldt:

• afstammelingen hebben absolute voorrang,

• broers en zussen erven enkel wanneer er geen kinderen zijn.

Daarom geldt:

De zoon erkend in Brazilië is universeel erfgenaam.
De broer erft niet naast afstammelingen.

Procedure

• De hoofdprocedure van de nalatenschap wordt geopend in België.

• Een verplichte inventarisprocedure moet eveneens plaatsvinden in Brazilië voor het appartement dat zich op Braziliaans grondgebied bevindt.

Dit type nalatenschap vereist juridische coördinatie tussen:

• Belgische rechtbanken en notarissen,

• Braziliaanse rechtbanken en cartórios (registerkantoren),

• erkenning van afstamming,

• documenten voorzien van apostille en beëdigde vertaling.

Essentiële documentatie bij internationale nalatenschappen

In alle grensoverschrijdende erfrechtelijke dossiers zijn onmisbaar:

• buitenlandse overlijdensakte + apostille,

• beëdigde vertaling,

• attest van geen testament,

• verklaring van erfgenamen,

• internationale volmachten,

• samenwerking tussen Europese notarissen en Braziliaanse autoriteiten.

Conclusie — Internationale nalatenschappen vereisen gespecialiseerde juridische strategie

Erfenissen met goederen in zowel Brazilië als Europa kunnen niet worden opgelost via een eenvoudige nationale inventarisprocedure.

Een correcte afbakening tussen:

• bevoegde jurisdictie,

• toepasselijk erfrecht,

• rechten van erfgenamen en partners,

• notariële regularisatie in meerdere landen,

is essentieel om blokkades, geschillen en vermogensverlies te vermijden.

Ons kantoor is gespecialiseerd in internationale nalatenschappen

Dantas Jurídico biedt gespecialiseerde bijstand in:

• Europees en internationaal privaatrecht,

• Nalatenschappen Nederland–Brazilië–Portugal,

• Belgische successies en multinationaal vermogen,

• Internationaal familierecht (partners, kinderen, duurzame samenwoning),

• Grensoverschrijdende gerechtelijke en notariële procedures.

Contact

Email: dantasjuridico@outlook.com
Nederland (mobiel): +31 6 4447 2841
Portugal (mobiel): +351 963 879 659
Kantoor: +31 76 571 3209